حسين بن حسن خوارزمي

600

شرح فصوص الحكم

تا در نيل « 41 » ارفع درجات فرو نگذاشته باشى كه حشر هر كس بر موجب نشر اوست . بيت : حشر هر كس اى پدر چون مرگ اوست نقش آيينه يقين همرنگ اوست فمنه إلينا ما تلونا عليكم و منا إليكم ما وهبناكم منا يعنى : آن چه بر شما فرو مىخوانيم از حق بر شما نازل مىشود ، و آن چه به شما مىرسانيم از معارف و حقايق و علوم و دقايق از موهبت ماست كه بر شما نازل مىگردد . يعنى ، بيت : ما چون نائيم و نوا در ما ازوست ما چو كوهيم و صدا در ما ازوست دو دهان داريم ما مانند نى يك دهان پنهانست در لبهاى وى و در نسخه اى « 42 » « و ليس إليكم ما وهبناكم منا » واقع است ، و بر اين تقدير معنى آنست كه آن چه بر شما وارد مىشود از موهبت صورى ما ، از ما نيست بلكه از حق است . آرى ، بيت : ما كه باشيم اى تو ما را جان جان تا كه ما باشيم با تو در ميان فكل مليح حسنه من جماله « 43 » معار له بل حسن كلّ مليحة خاك را حسن از كجا ، ملك از كجا اى جان من . و أما تليين الحديد فقلوب قاسية يلينها الزجر و الوعيد تليين النار الحديد . اما نرم ساختن داود - عليه السّلام - آهن را اشارت است به تليين او به مواعظ و حكم و تصرّفات روحانيه قلوب قاسيهء جافيه را ، چون تليين نار مر آهن را . و إنما الصعب قلوب أشد قساوة من الحجارة ، فإن الحجارة تكسرها و تكلسها النار و لا تلينها . يعنى : تليين آهن امر سهل است به حقيقت ، دشوار نرم ساختن دلهاست كه قساوتش از حجاره اشدّ است ، چه حجاره را آتش مىشكند و آهك مىسازد ، و ليكن دلها را نرم نمىگرداند . پس تليين قلوب قاسيه دشوارتر است از تليين هر چيزى . و ما الآن له الحديد إلا لعمل الدروع الواقية تنبيها من الله : أي لا يتّقى الشيء إلا بنفسه ، لأن الدرع يتّقى [ 247 - پ ] بها السنان و السيف و السكين و النصل ، ) *

--> « 41 » قا : بند . « 42 » پا : در بعض نسخ . « 43 » پا : جمالها .